ابراهيم اصلاح عربانى

385

كتاب گيلان ( فارسى )

پيدا مىكنند و به همين نسبت نيز دام آنها از جنگل خارج مىشود . با توجه به نيروى فعال كارگرى باقيمانده در سطح جنگلها بايستى براى اشتغال آنها در ديگر فعاليتهاى كشاورزى و يا صنايع وابسته به آن در خارج از جنگل نيز شغل ايجاد نمود . در غير اين صورت با توجه به سطح بىسوادى آنان ( 90 % ) مشكل حفاظت جنگل حتى در قالب شركتهاى تعاونى جنگل نيز حل نخواهد شد . به‌هرحال كار تأسيس و راه‌اندازى شركتهاى تعاونى جنگل‌نشينان با هدف مشاركت آنان در كار جنگل و ايجاد شغل و افزايش درآمد براى آنان و نيز تأمين حفاظت و توسعهء جنگل در سال 1365 با تأسيس شركت تعاونى جنگل امامزاده ابراهيم در محدودهء آبخيز جنگلهاى امامزاده ابراهيم و در حوزهء شهرستان شفت و فومن تأسيس شركتهاى تعاونى جنگل آغاز شد و تا سال 1371 تعداد 8 شركت تعاونى در استان گيلان تأسيس و راه‌اندازى گرديد كه آخرين بررسى وضعيت آنان تا پايان سال 1372 در جدول شمارهء 3 آمده است . جدول شمارهء 3 - وضعيت شركتهاى تعاونى جنگل در استان گيلان تا پايان سال 1372 اطلاعات مندرج در جدول شمارهء 3 نشان مىدهد كه : الف - شركت تعاونى جنگل امامزاده ابراهيم داراى بالاترين ميزان برداشت چوب و بهره‌بردارى از جنگلهاى منطقهء خود مىباشد . مهمترين عامل در اين‌مورد وجود جنگلهاى تجارتى و مرغوب در حوزهء طرح و مجوز سازمان جنگلها و مراتع كشور است . ب - در اكثر شركتهاى تعاونى جنگل مبلغ هرسهم 1000 ريال است كه بسيار ناچيز به نظر مىرسد . انگيزهء آن نيز ترغيب و تشويق جنگل‌نشينان و دامداران حوزهء طرح به خريد سهم و مشاركت در كارهاى شركت به صورت گروهى است اين خود يكى از بزرگترين هدفهاى شركت تعاونى جنگل بر اساس مفاد اساسنامه و خط مشى اين‌گونه شركتها است . ج - در سال 1365 ، دو شركت تعاونى جنگل ( رديفهاى 1 و 2 جدول ) تأسيس شد و سپس كار راه‌اندازى اين گونه شركتها تا سال 1369 ( سال ادغام سازمان جنگلها در وزارت جهاد سازندگى ) متوقف گرديد ، ولى از سال 1370 مجددا تأسيس شركتهاى تعاونى جنگل در برنامهء كارى ادارهء كل منابع طبيعى استان گيلان قرار گرفت به طورىكه در سالهاى 1370 و 1371 جمعا 6 شركت ديگر تعاونى جنگل راه‌اندازى و مشغول كار گرديد . د - سرمايهء شركتهاى تعاونى جنگل مبلغى ناچيز است و ميزان برداشت از جنگل نيز در كنار كارها و فعاليتهاى احياء و توسعهء جنگل و جنگلكارى نيز بالطبع نمىتواند درآمد كافى براى اعضاء فعال شركت كه اكثرا جنگل‌نشين و دامدار هستند كسب نمايد خصوصا اين‌كه براساس مطالعات و بررسيهاى كارشناسى انجام شده نرخ بهره و سوددهى سرمايه در بخش جنگل و منابع طبيعى نسبت به ديگر بخشهاى كشاورزى مانند زراعت و دامپرورى بسيار پائين است به طورىكه در حدود 4 / 1 تا 3 / 1 اين گونه طرحها است ؛ از نظر مقايسهء با صنعت نيز بهره‌دهى بسيار ناچيز است ، زيرا سرمايه‌گذارى در بخش منابع طبيعى خود يك سرمايه‌گذارى زيربنائى و بلندمدت است و لذا در سرمايه‌گذاريهاى زيربنائى و بلندمدت نمىتوان انتظار سود و بهره‌دهى بالا و زودرس را داشت . ميانگين بهره‌دهى سرمايه‌گذارى در بخش منابع طبيعى چنانچه كاملا مبتنى بر مبانى اصولى و نظارت دقيق كارشناسان باشد بايد حدود 3 تا 4 درصد باشد . بنابراين چنانچه هدف از تأسيس شركتهاى تعاونى جنگل حفاظت جنگل و نيز بهره‌بردارى صحيح و توسعهء اصولى جنگلها در قالب شركتهاى تعاونى باشد ، بناچار مىبايد از كمكهاى دولت يا به صورت بلاعوض و يا با بهرهء كم و ناچيز استفاده شود به خصوص در سالهاى اوليهء تأسيس شركتهاى تعاونى جنگل نياز به توجه و كمكهاى بيشتر دارند . بديهى است چنانچه اعضاء اين شركتها كه اكثرا جنگل‌نشين و فاقد امكانات مالى مناسب مىباشند درآمد لازم را به دست نياورند قادر به اجراى تعهدات خود و نيز شركت نخواهند بود و بناچار دست از مشاركت برداشته و راههاى گذشته را پىگيرى و دنبال مىنمايند . به عبارت ديگر دامدارى و شيوهء ساده و سنتى جنگل‌نشينى را ادامه داده موجبات تخريب جنگلها را فراهم خواهند نمود . نقش تخصص و مديريت در شركتهاى تعاونى جنگل تخصص و نظارت و كنترل فنى و نيز اعمال مديريت صحيح در موفقيت طرحهاى جنگلدارى همانند ساير طرحهاى عمرانى كاملا روشن است به خصوص اين‌كه درصد بالائى از جنگل‌نشينان بىسواد و يا كم‌سواد مىباشند و فعاليت طرحهاى جنگلدارى را فقط در قطع درخت و خروج چوب و فروش آن در بازار مىدانند ، حال آن‌كه اجراى طرحهاى جنگلدارى در زمينه‌هاى گوناگون شامل كارهاى حفاظتى ، بهره‌بردارى و احياء و نيز مسائل اجتماعى و اقتصادى مربوطه نياز به تخصصهاى جداگانه و نيروهاى كارشناسى دارد . در اساسنامهء شركتهاى تعاونى جنگل پيش‌بينى گرديده كه مدير عامل شركت بايد يكى از كارشناسان متخصص منابع طبيعى باشد تا بتواند با اعمال مديريت صحيح و به كارگيرى فن و تخصص جنگلدارى و جنگل‌شناسى نيروهاى فعال عضو شركت را در راه صحيح اجراى تعهدات و مصوبات طرح جنگلدارى هدايت و رهبرى نمايد . شكى نيست كه اعمال مديريت صحيح موجبات پيشرفت كار و ايجاد درآمد و در نتيجه رضايت اعضاء شركت را فراهم مىسازد . انتخاب مديران شايسته از سوى منابع طبيعى بايد تا زمانى ادامه يابد كه در ميان اعضاء تعاونى ، كارشناس متخصص وجود نداشته باشد . هم‌اكنون تعدادى از فرزندان اعضاء شركتهاى تعاونى جنگل كه در رشته‌هاى كشاورزى به تحصيل اشتغال دارند در مقابل كمكهاى مادى شركتها متعهد شده‌اند پس از